Keuzegids Hbo 2016 | www.keuzegids.org

Let op: deze Keuzegids is niet meer actueel. Bekijk de nieuwste versie

Leraar basisonderwijs (pabo)

Kinderen de baas

Als juf of meester speel je een belangrijke rol in het leven van jonge kinderen. Jij bent immers een van de personen die ze het vaakst zien: een soort tweede opvoeder. Daarom leer je op de pabo naast lesgeven ook gedrags- en leerproblemen herkennen. Natuurlijk met als uiteindelijke doel de basisscholieren helemaal klaar te stomen voor de middelbare school.

Arbeidsmarkt

Ook juffen en meesters hebben last van het staartje van de crisis. Maar er wordt gesproken over een pensioengolf in 2016, dus het is denkbaar dat er binnenkort toch een tekort ontstaat. Pas afgestudeerden van de pabo vinden wel meestal werk op een school, maar moeten het daar vaak doen met tijdelijk werk, bijvoorbeeld als invalkracht. Het gemiddelde maandsalaris is niet hoog; dat komt ook doordat vrij veel afgestudeerden parttime werken.

Locaties en toelating

Er zijn geen andere hbo-opleidingen die op zoveel locaties te volgen zijn als de pedagogische academie voor het basisonderwijs, oftewel de pabo. De pabo’s zitten door het hele land verspreid, je vindt ze in de tabel onderverdeeld in regio’s. Ze variëren in grootte en identiteit, en naast de vele deeltijdvarianten is het sinds kort zelfs mogelijk om de pabo via afstandsonderwijs te volgen.

Elk havo- of vwo-diploma geeft toegang tot de pabo, en met een mbo-diploma op niveau 4 ben je ook toelaatbaar. Om kinderen reken- en taalles te geven, moeten je eigen vaardigheden natuurlijk wel op niveau zijn. Dit wordt getoetst in het eerste jaar met de Taal- en Rekentoets. Als je deze niet binnen één of soms twee jaar haalt moet je stoppen met de opleiding, maar gelukkig kun je bij veel pabo’s terecht voor een bijspijkercursus.

Nieuw bij de pabo’s zijn de zogenaamde kenniseisen: als je van de havo of het mbo komt, moet je vakkennis aan bepaalde voorwaarden voldoen. Je moet aantoonbaar voldoende kennis hebben over aardrijkskunde, geschiedenis, natuur en techniek. Eindexamen doen in die vakken is genoeg, en als je dat niet hebt gedaan kun je een toelatingstoets maken.

Veel pabo’s hebben een deeltijdvariant van de opleiding. Deze zijn geschikt voor klassenassistenten op mbo-niveau, maar ook voor werkenden in een andere sector, die een carrièreswitch willen maken. Voor afgestudeerden van het hbo en wo zijn er verkorte programma’s. Op basis van je eerder verworven competenties krijg je vrijstellingen voor de studiepunten uit de andere twee jaren. Inholland heeft ook zo’n verkorte vorm op afstand, de DigiPabo. Een vierjarige afstandsvariant vind je aan Windesheim in Zwolle, en in je eigen tempo studeren kun je bij de particuliere LOI en NCOI.

Dit jaar was er geen pabo met een loting- of selectieprocedure. Of dat zo blijft, lees je in januari 2016 in de update op onze website. Wel hebben sommige pabo’s een bepaalde religieuze identiteit of geloofsovertuiging, die je nadrukkelijk terugziet in het onderwijs. Protestants-christelijk zijn de CHE en de Marnix Academie. De Kempel en Thomas More hebben een katholieke identiteit. De GH in Zwolle is gereformeerd, Driestar heeft een reformatorische grondslag. De andere pabo’s zijn openbaar, maar meestal kun je ook hier kiezen voor een afstudeerrichting in een bepaalde overtuiging: openbaar, protestants-christelijk of katholiek. En bij heel wat hogescholen kun je certificaten halen voor onderwijs op een Dalton-, Jenaplan- , Freinet- of Montessorischool. De Hogeschool Leiden heeft naast de reguliere pabo ook de Vrijeschoolpabo, met een antroposofische achtergrond.

De opleiding

Omdat elke juf en meester dezelfde vaardigheden en kennis moeten hebben, zijn de programma’s van de pabo’s grotendeels gelijk. Je krijgt alle vakken die op de basisschool ook voorbijkomen: denk aan taal, rekenen, geschiedenis, aardrijkskunde en gym. Als je in dat laatste vak extra geïnteresseerd bent, kijk dan ook eens bij de opleidingen in het artikel sport.

Als leerkracht ben je ook betrokken bij de opvoeding en ontwikkeling van de kinderen in je klas, dus krijg je een basis in psychologie en pedagogiek. Maar om een goede leerkracht te worden is wat praktijkervaring wel nuttig. Daarom vormen stages een belangrijk onderdeel van de pabo. Je begint meestal al in het eerste jaar met een korte stage, zodat je meteen weet of het onderwijs wel iets voor jou is. De stages worden steeds langer, tot je in het laatste jaar eigenlijk al helemaal volgens de klas staat, als leraar-in-opleiding (lio).

De pabo’s bieden veel mogelijkheden voor specialisatie. Aan Stenden kun je al aan het begin van je opleiding kiezen voor een van de verschillende locaties, die elk hun eigen specialisatie hebben. Zo kies je in Leeuwarden voor drietalig onderwijs en in Emmen voor wetenschap- en techniekonderwijs. De specialisaties en keuzemogelijkheden binnen de opleiding verschillen per hogeschool. Meestal kun je je richten op het jonge of oude kind, of op een speciale onderwijsvorm. Aan de Hogeschool Leiden kun je kiezen voor de sportklas, sommige pabo’s hebben speciale trajecten voor topstudenten of programma’s met meer stage (Opleiding in School) of specialisaties in techniek- of taalonderwijs.

Na de pabo kun je direct aan de slag als leerkracht, of verder studeren met een master na een schakeltraject. Als je interesse in leer- of gedragsproblemen is gewekt, kun je kiezen voor de master Special Educational Needs. Hiermee kun je je ook verdiepen in zorgcoördinatie en leerlingbegeleiding. Andere mogelijke masters zijn onderwijskunde of (ortho)pedagogiek. Lees hierover meer in de Keuzegids Masters. In het kader van meer hogeropgeleid personeel voor de klas is de minister van plan afgestudeerde leraren een beurs te geven om verder te studeren.

Academische pabo

Als je van het vwo komt en overweegt om de opleiding tot leraar basisonderwijs te gaan doen, dan kun je ook voor de academische of universitaire pabo kiezen. Je kunt momenteel bij zo’n twintig pabo’s voor deze variant terecht, in de tabel kun je vinden welke dat zijn. Je volgt dan naast de hbo-opleiding ook nog een universitaire studie (meestal pedagogiek of onderwijskunde) en je hebt na vier jaar dus twee bachelordiploma’s. Je kunt er daarna voor kiezen om nog een universitaire masteropleiding te volgen of om meteen aan het werk te gaan. De meeste hogescholen werken samen met een universiteit in dezelfde stad, en de scholen die geen universiteit in dezelfde stad hebben werken vaak samen met de Open Universiteit. De meeste academische pabo’s hanteren een loting of selectie.

De kwaliteit van de opleidingen

klik om de volledige tabel te bekijken
Ranglijst
Feiten Prestaties Oordelen Score
Leraar basisonderwijs (pabo)
Ook deeltijd / duaal?
Collegegeld
Instroom
Survival 1e jr
Diploma na 5jr
Genoeg contacturen?
Inhoud
Docenten
Vaardigheden
Voorbereiding loopbaan
Communicatie
Faciliteiten
Expertoordeel
TOTAALSCORE
OORDEEL
Noord
 Zwolle KPZ - 1984 179 + ++ + + + + ++ + ++ + 86 +++
Emmen Stenden dt 1984 78 - - o o + + + ++ + ++ o 72 +
Zwolle Viaa - 1984 156 o + o o + o + + + o 70 +
Zwolle Windesheim afst 1984 230 - o o o + o + + + o 66 +
Assen Stenden - 1984 74 - - o o o o o ++ + + o 64 o

Bij kleine studentenaantallen of steekproeven zijn de gegevens van meerdere jaargangen gebundeld. Succescijfers zijn van zeer kleine of jonge opleidingen niet te berekenen (nb). Voor toelichting en bronnen zie www.keuzegids.org/methodiek

Alle symbolen (+, - en o) geven aan hoe een opleiding scoort vergeleken met het gemiddelde van alle voltijd-opleidingen in het hbo:
- - - = zwakste groep, - - = zwakke groep, - = iets lager dan gemiddeld, o = gemiddeld, + = beter dan gemiddeld, ++ = sterke groep, +++ = sterkste groep
De 'totaalscore' en het 'oordeel' vatten alle cijfers samen. De beste opleidingen herken je aan ++ of +++

Een pabo vinden bij jou in de buurt is waarschijnlijk niet zo moeilijk: in elke regio vind je wel een hogeschool waar je basisschoolleraar kunt worden. Juist door dat enorme aanbod is het zaak te kiezen voor een kwalitatief sterke opleiding, die aansluit bij jouw verwachtingen. En dan is dat stukje extra reizen misschien wel de moeite waard!

Al jaren is de eerstejaarsuitval bij de pabo’s een gemeenschappelijk knelpunt. Wellicht gaan de verplichte toelatingstoetsen daar iets aan veranderen en worden studenten beter voorbereid door de steeds meer opkomende studiekeuzechecks op hogescholen. Een gemeenschappelijk pluspunt kennen de pabo’s trouwens ook: studenten voelen zich door de vele stages overal goed of zelfs erg goed voorbereid op hun toekomstige loopbaan.

Om een beetje orde te scheppen in het enorme aanbod van opleidingen, hebben we de scores in de tabel in regio’s opgedeeld. Hieronder bespreken we die.

Het noorden

De katholieke pabo Zwolle gaat al jaren te boek als een echte topopleiding in het noorden. Het is ook een van de weinige opleidingen waar je als eerstejaars zonder kleerscheuren naar het tweede jaar door kunt stromen. Bovendien is de kans dat je binnen vijf jaar een diploma in de wacht sleept, vrij groot. Als dat diploma binnen is, heb je volgens studenten een inhoudelijk sterk programma achter de rug, met veel aandacht voor vaardigheden en zeer goede studiefaciliteiten. Ook de experts waren over deze opleiding enthousiast. De studenten in Emmen tonen net zoveel lof als in Zwolle, maar Stenden heeft wel moeite pas begonnen studenten door het eerste jaar te begeleiden. Het contrast tussen Stenden in Emmen enerzijds en in Groningen en Leeuwarden anderzijds is wel groot: studenten klagen daar over het ontbreken stimulans in het programma (inhoud), de beperkte informatie over hun studievoortgang en de late melding van roosterwijzigingen (beide onderdeel van communicatie).

Het midden en oosten

De experts zijn in het midden en oosten van het land erg tevreden over Iselinge in Doetinchem: ze deelden vooral een extra pluim uit voor de kwaliteit en deskundigheid van de docenten. Studenten roemen vooral de faciliteiten. De opleiding aan de Marnix Academie in Utrecht behaalt heel aardige resultaten en hoeft ondanks de forse studentenaantallen geen klachten tegemoet te zien over gebrekkige communicatie of organisatie. Ook inhoudelijk zijn er geen klachten, maar die zien we verderop in de lijst wel vrij sterk terug. Ze betreffen vooral de programma’s van de HU en de HAN, die volgens studenten te weinig niveau en stimulans bieden. Daarnaast behoeft het vaardighedenonderwijs, dat van groot belang is voor een juf of meester in de dop, hier meer aandacht.

Het zuiden

In het zuiden is net als in het noorden een duidelijke topper aan te wijzen. De katholieke hogeschool de Kempel krijgt alle lof van studenten, en dat is terug te zien in de succescijfers. Een inhoudelijk sterk programma, aangevuld met een stevige basis voor de toekomstige loopbaan en sterke communicatie tussen de studenten en de opleiding. De experts complimenteren deze hogeschool, net als de vestigingen van Fontys, met hun concrete eindtermen van de opleiding. Dat terwijl studenten van Fontys in Venlo en Tilburg de toetscriteria (onderdeel van inhoud) juist helemaal niet zo duidelijk vinden. Opvallend is ten slotte ook het grote verschil in contacturen tussen de verschillende vestigingen van Fontys.

Het westen

Ook in het westen vinden we een topper met grondslag in het geloof. Het reformatorische Driestar heeft uitstekende slagingscijfers en biedt volgens studenten een zeer stevige voorbereiding op hun baan als leerkracht.

Het vaardighedenonderwijs in Amsterdam aan de iPabo kan wel een nieuw jasje gebruiken en dat geldt ook voor het inhoudelijke deel van de opleiding. De studenten aan Inholland vinden het eerste jaar erg zwaar, zo blijkt uit de survivalcijfers. Dat geldt ook aan de Haagse, hoewel het daar aan het aantal contacturen niet zal liggen. In Haarlem (Inholland) heerst er ontevredenheid over de samenhang van het programma en de toetsing (inhoud), maar ook over het aanleren van vaardigheden, zoals het kritisch lezen van publicaties en het onderbouwen van conclusies.

Verwante studies

Ons advies

De beste pabo’s in elke regio hebben een nadrukkelijke religieuze identiteit. Als je je daarin kunt vinden, heb je genoeg keus. Zoek je een openbare pabo, dan zijn Stenden, Saxion en Fontys goede alternatieven, maar let wel op de grote verschillen tussen de locaties.

Keuzegids Hbo 2016 | www.keuzegids.org