Keuzegids Hbo 2016 | www.keuzegids.org

Let op: deze Keuzegids is niet meer actueel. Bekijk de nieuwste versie

Kunstacademie

Geef je toekomst vorm

In dit artikel worden de volgende studies besproken:

  • Autonome Beeldende Kunst
  • Vormgeving
  • Docent BKV
  • Specifieke kunstopleidingen

Ergens klinkt het wel makkelijk: wat schilderen, tekenen of ontwerpen, van je hobby je werk maken. Het is een mooie opleiding, maar alleen echte originele geesten vinden hun weg en kunnen ervan leven. Tijdens de opleiding zelf zal je veel tijd in je werk moeten stoppen, en altijd rond moeten kijken voor nieuwe ideeën. Maar de echte kunstenaar heeft dat er graag voor over!

Arbeidsmarkt

Overtuigd van je eigen kunsten? Wees je er wel van bewust dat maar een klein deel van de studenten later als beeldend kunstenaar zijn of haar brood kan verdienen. En dan is dat nog vaak brood zonder beleg: wie betaald werk heeft als jonge zelfstandige kunstenaar, verdient gemiddeld maar achthonderd euro per maand. Een veel groter deel van de studenten kiest daarom voor meer ‘toegepaste’ richtingen zoals ontwerp, vormgeving, mode of kunstdocent. De baankansen en verdiensten zijn daar iets beter.

Locaties en toelating

De meeste kunstacademies hebben een eigen naam, maar zijn onderdeel van een grotere hogeschool. Zo is de Minerva Academie in Groningen onderdeel van de Hanze, hoort de Willem de Kooning Academie bij de Hogeschool Rotterdam en is AKV Sint Joost in Breda en Den Bosch van Avans.

Binnen de academies heb je de keuze uit verschillende soorten opleidingen. Het gaat dan vooral om autonome beeldende kunst (ABK), vormgeving en de docentenopleiding beeldende kunst en vormgeving (DBKV). Daarnaast is er nog een aantal specifiekere opleidingen, van film en televisie tot textiel en mode, archeologie of cultureel erfgoed.

Er zijn vrij veel kunstopleidingen in Nederland, maar dat aantal neemt af. Er moet bezuinigd worden en het toekomstperspectief voor kunstenaars is niet al te rooskleurig. De opleidingen laten minder studenten toe en hebben in sommige gevallen besloten soms een bepaalde richting niet meer aan te bieden. Zo verhuist de Hilversumse designopleiding van de HKU dit jaar naar Utrecht. Kijk daarom goed naar de richting die jij wilt volgen, want niet elke richting is nog op elke hogeschool te vinden.

Je wordt niet zomaar toegelaten tot deze opleidingen. In een toelatingsexamen moet je laten zien wat je in huis hebt. Daarbij gaat het niet alleen om talent, maar ook om wat je al gemaakt hebt en de mate waarin je je verder kunt ontwikkelen. Het gaat bij het toelatingsexamen trouwens niet per se om werk dat al af is, ook schetsen en concepten kunnen de opleiding veel zeggen over jouw potentie. En als je er toch nog niet klaar voor bent, kun je vaak terecht bij een vooropleiding, waarvoor je ook deelneemt aan een toelatingsexamen. Die vooropleiding is geen hbo-opleiding.

De specifieke kunstopleidingen hebben soms andere en mildere toelatingseisen. Bij lifestyle in Tilburg kun je bijvoorbeeld zonder extra eisen terecht. Kunst en economie in Utrecht en cultureel erfgoed kennen allebei wel een selectieprocedure. Ook binnen de opleidingen in technische commerciële textielkunde en mode is er variatie: in Amsterdam neem je deel aan de toelatingstoets, terwijl je bij Saxion in Enschede zo kunt instromen.

De opleiding ABK

Bij autonome beeldende kunst (ABK) gaat het om kijken en leren kijken, ideeën ontwikkelen en verbeelden. Je maakt kennis met verschillende manieren van werken en met name in het eerste jaar volg je vakken samen met studenten van andere kunstopleidingen. Je kunt technische vakken verwachten, waarin je kennis opdoet over materialen en kunsttechnieken, maar ook communicatievakken, waarin je leert je werk te presenteren. Je krijgt ook algemene theoretische vakken als kunstgeschiedenis en filosofie. Meestal ga je je vanaf het tweede jaar specialiseren in een gebied naar jouw keuze, bijvoorbeeld schilderen, beeldhouwen of keramiek, en bij sommige instellingen behoren ook fotografie en video tot de mogelijkheden.

In Maastricht vind je tot slot de interdisciplinaire track iArts, gericht op vwo’ ers en goede havisten. Dit is een onderdeel van de bachelor theater, zie ook het artikel toneel en dans verderop in dit hoofdstuk.

Vormgeving

Vormgeving is een verzamelterm voor veel verschillende opleidingen. Fotografie, illustratie, video, binnenhuisarchitectuur en theatervormgeving vallen allemaal onder vormgeving. Je kiest, soms direct, soms na een oriëntatietijd, voor de richting 2D (grafisch ontwerp), 3D (ruimtelijk ontwerp) of 4D (audiovisueel ontwerp). De opleidingen zijn praktisch ingericht, maar bieden ook theoretische vakken, zoals filosofie, conceptontwikkeling en mediatheorie. De Minerva Academie biedt in Leeuwarden een afwijkende opleiding popcultuur aan. Je studeert daar nu af in de vormgeving of muziek, maar de opleiding heeft plannen voor een meer interdisciplinair programma. Een opleiding gericht op beeldcommunicatie door middel van fotografie, vind je ten slotte aan de Fotovakschool.

Docent BKV

Kies je voor de docentenopleiding beeldende kunst en vormgeving (DBKV), dan volg je een echte kunstopleiding en word je daarnaast opgeleid tot leraar. Je leert over allerlei kunstvormen en krijgt vakken als kunstgeschiedenis en filosofie, maar verdiept je ook in onderwijskunde en pedagogiek. Je werkt aan je ontwikkeling als kunstenaar en leert je eigen ideeën vorm te geven. Daarnaast leer je hoe je leerlingen begeleidt in hun kunstzinnige ontwikkeling. De opleidingen DBKV zijn uiteraard breed gericht op kunst en werken samen met opleidingen muziek en dans. Je loopt ook stage, vooral in het laatste jaar als LIO (leraar in opleiding). Daarna kun je aan de slag in het onderwijs. In veel gevallen is het ook mogelijk om na ABK of vormgeving alsnog je onderwijsgraad te halen, vaak als verkorte deeltijdopleiding. Saxion Next biedt bijvoorbeeld zo’n zogenaamde kopopleiding aan.

Specialistische kunstopleidingen en mode

Naast de bredere kunstopleidingen zijn er ook specifieke kunstopleidingen. Zo kun je in Amsterdam terecht voor de Filmacademie (ook televisie), onderdeel van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Dezelfde hogeschool heeft ook de Reinwardt Academie met een opleiding cultureel erfgoed, waarmee je onder meer bij musea of in de erfgoededucatie aan de slag kan.

Ook zijn er enkele opleidingen op het gebied van styling. Bij Fontys in Tilburg kun je je bij international lifestyle studies verdiepen in voeding, gezondheid, bewegen, vrije tijd, mode en leefomgeving. De particuliere hogeschool Saxion Next biedt interior design aan. Binnen de Jan des Bouvrie-academie word je opgeleid tot interieurvormgever en -stylist. Een andere particuliere hogeschool, Academie Artemis in Amsterdam, leidt je op tot allround stylist, die alles weet van conceptontwikkeling en trends.

De Hogeschool voor de Kunsten Utrecht biedt naast de reguliere opleidingen kunst en economie aan, waarin je wordt opgeleid voor meer zakelijke en commerciële functies. Vreemde eend in de bijt is de opleiding archeologie van Saxion. Je volgt vakken (kunst)geschiedenis, maar staat ook met je voeten in de modder voor opgravingen, metingen en onderzoek.

En dan is er nog een aantal mode-opleidingen. Je kunt terecht aan het Amsterdam Fashion Institute van de Hogeschool van Amsterdam, met specialisaties in design, management en branding. In Enschede vind je bij Saxion iets soortgelijks, waarbinnen je je kunt toeleggen op marketing, productmanagement fashion of textiel. In Doorn biedt TMO een modemanagement­opleiding aan. Meer daarover lees je in het artikel ­bedrijfskunde in hoofdstuk D.

De kwaliteit van de opleidingen

klik om de volledige tabel te bekijken
Ranglijst
Feiten Prestaties Oordelen Score
Kunstacademie
Ook deeltijd / duaal?
Collegegeld
Instroom
Survival 1e jr
Diploma na 5jr
Genoeg contacturen?
Inhoud
Docenten
Vaardigheden
Voorbereiding loopbaan
Communicatie
Faciliteiten
Expertoordeel
TOTAALSCORE
OORDEEL
Autonome Beeldende Kunst
 Enschede Artez - 1984 A 24 + + o ++ ++ ++ o + ++ ++ 86 +++
 Maastricht Zuyd - 1984 A 21 o ++ + ++ + ++ o ++ ++ o 84 ++
 Arnhem Artez - 1984 A 28 + + o o + + o o ++ ++ 76 ++
Utrecht HKU - 1984 A 52 o + o + + + o + ++ o 74 +
Groningen Hanze - 1984 A 50 ++ o o o + + o o + o 70 +

Bij kleine studentenaantallen of steekproeven zijn de gegevens van meerdere jaargangen gebundeld. Succescijfers zijn van zeer kleine of jonge opleidingen niet te berekenen (nb). Voor toelichting en bronnen zie www.keuzegids.org/methodiek

Alle symbolen (+, - en o) geven aan hoe een opleiding scoort vergeleken met het gemiddelde van alle voltijd-opleidingen in het hbo:
- - - = zwakste groep, - - = zwakke groep, - = iets lager dan gemiddeld, o = gemiddeld, + = beter dan gemiddeld, ++ = sterke groep, +++ = sterkste groep
De 'totaalscore' en het 'oordeel' vatten alle cijfers samen. De beste opleidingen herken je aan ++ of +++

ABK

De meeste studenten ABK zijn behoorlijk tot zeer tevreden over hun opleiding. De meest enthousiaste verhalen komen dit jaar uit Enschede: een stimulerend programma met duidelijke toetsing, docenten die goed begeleiden, een fijne bieb (onderdeel van faciliteiten) en een mooi oordeel van de experts. Maar ook in Maastricht en Arnhem weten ze hoe je kunstenaars opleidt.

Aan de meeste andere hogescholen vind je ook degelijke opleidingen. De HKU krijgt bijvoorbeeld complimenten voor de communicatie tussen student en opleiding en aan de Hanze weten veel studenten het eerste jaar zonder kleerscheuren door te komen. Dat is bij Avans (Den Bosch en Breda) juist een aandachtspunt. Net als aan de Hogeschool Rotterdam zijn de studenten hier kritisch over de voorbereiding op hun toekomstige loopbaan. In Rotterdam zouden ze daarnaast wel meer contacturen en een steviger programma willen zien.

Vormgeving

Ook vormgevers in spe hebben genoeg te kiezen. Alle opleidingen van Artez doen het goed, en ook de Hanze biedt een gedegen opleiding, waarin veel eerstejaars probleemloos doorstuderen. Een ander pluspunt van de betere designopleidingen zijn volgens de studenten de vele contacturen. Je moet tenslotte ook veel vlieguren maken om je als artistiek professional te ontwikkelen. Waar je ook op kunt letten is de grootte van de opleiding. Wil je met dertig of driehonderd studenten tegelijkertijd beginnen?

De Rotterdamse opleiding wordt op veel fronten wat minder beoordeeld door de studenten. Ook in Tilburg zijn er klachten. Informatie wordt niet altijd goed doorgegeven, en meer contact met de latere beroepspraktijk is welkom. De laagste oordelen zijn er voor de opleiding in Maastricht. Nergens ernstige klachten, maar ook nergens veel enthousiasme, en de uitval in het eerste jaar valt op.

Docent BKV

Net als bij de andere kunstopleidingen kunnen docenten in de dop eigenlijk overal terecht voor een degelijke opleiding. De top van deze kwaliteit vind je in Groningen en Utrecht, waar vooral de deskundige docenten veel lof krijgen. Maar ook verderop in de lijst tonen studenten tevredenheid en vallen de opleidingen op met hun diplomacijfers. De NHL eindigt wat lager door wat minder diploma’s binnen vijf jaar en een opmerking van de experts. Het programma moet vernieuwd worden, maar de deskundigen hebben vertrouwen in een goede afloop.

Specifieke kunstopleidingen en mode

Bij de specifieke kunstopleidingen springt de Filmacademie er volgens studenten en deskundigen uit, en dat al jaren. Het is een goede opleiding, waar studenten kennelijk goed geselecteerd worden, want eenmaal binnen maken ze de opleiding ook bijna allemaal af. Het nieuwe popular culture in Leeuwarden krijgt ook lof: het interdisciplinaire programma bevalt goed, de docenten weten waar ze het over hebben en er is, ondanks relatief weinig contacturen, veel aandacht voor vaardigheden.

Verder in de lijst vind je opleidingen van gemiddelde kwaliteit, met elk hun plus- en minpunten. Het hoge aantal contacturen in Tilburg bevalt studenten goed, maar studenten wijzen vooral de toetsing (onderdeel van inhoud) aan als kritiekpunt. Er is ook kritiek op de communicatie tussen student en opleiding, maar die klachten zijn er op meer plekken, vooral aan de HvA.

De interieuropleiding van Saxion Next kreeg twee jaar geleden kritiek van de NVAO-keurmeesters. Het niveau van de eindwerkstukken moest beter bewaakt worden. Intussen is dat probleem verholpen; wel zijn de studenten hier nog wat kritisch over de beroepsvoorbereiding en de faciliteiten.

De opleiding kunst en economie in Utrecht valt alleen positief op doordat er veel studenten tijdig afstuderen, maar de inhoud van de studie krijgt een nogal matige waardering.

Verwante studies

Ons advies

Omdat de meeste kunstopleidingen het goed doen, kun je je in principe laten leiden door wat jij wilt en zoekt. Ga je voor een klein- of grootschalige opleiding, hecht je waarde aan goede communicatie of juist meer aan vaardighedenonderwijs? Aanraders zijn er genoeg: de Minerva Academie van de Hanze in Groningen bijvoorbeeld. Voor ABK is Artez in Enschede een van de toppers en onder de specifieke kunstopleidingen valt de Filmacademie op.

Keuzegids Hbo 2016 | www.keuzegids.org